Shloka 3
सर्वाश्रमेषु मूढेषु कर्मसूपहतेषु च । कामाल्लोभाच्च मोहाच्च भयं पश्यत्सु भारत,युधिष्ठिरने पूछा--प्रजानाथ! भरतनन्दन! भूपाल-शिरोमणे! जब सब लोगोंके द्वारा धर्मका उल्लंघन होनेके कारण श्रेष्ठ धर्म क्षीण हो चले, अधर्मको धर्म मान लिया जाय और धर्मको अधर्म समझा जाने लगे, सारी मर्यादाएँ नष्ट हो जाया, धर्मका निश्चय डावाँडोल हो जाय, राजा अथवा शत्रु प्रजाको पीड़ा देने लगें, सभी आश्रम किंकर्तव्यविमूढ़ हो जायूँ, धर्म-कर्म नष्ट हो जायूँ, काम, लोभ तथा मोहके कारण सबको सर्वत्र भय दिखायी देने लगे, किसीका किसीपर विश्वास न रह जाय, सभी सदा डरते रहें, लोग धोखेसे एक-दूसरेको मारने लगें, सभी आपसमें ठगी करने लगें, देशमें सब ओर आग लगायी जाने लगे, ब्राह्मण अत्यन्त पीड़ित हो जाय, वृष्टि न हो, परस्पर वैर-विरोध और फूट बढ़ जाय और पृथ्वीपर जीविकाके सारे साधन लुटेरोंके अधीन हो जाय, तब ऐसा अधम समय उपस्थित होनेपर ब्राह्मण किस उपायसे जीवन-निर्वाह करे?
sarvāśrameṣu mūḍheṣu karmasūpahateṣu ca | kāmāllobhācca mohācca bhayaṁ paśyatsu bhārata ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലുമുള്ളവർ മോഹത്തിൽ മുങ്ങി, തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യകർമ്മങ്ങൾ തകർന്നു, കാമ‑ലോഭ‑മോഹങ്ങളുടെ പ്രേരണയിൽ എല്ലായിടത്തും ഭയം മാത്രം കാണുന്ന സമയത്ത്—എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a diagnostic of societal breakdown: when all āśramas lose clarity and duty (karma) is ruined, desire, greed, and delusion generate pervasive fear. It highlights that inner vices (kāma, lobha, moha) are root-causes of public insecurity and the collapse of dharma.
In Śānti Parva’s instruction setting, Yudhiṣṭhira raises a question about crisis conditions—an age where people across all life-stages become confused and their prescribed duties fail, leading to universal fear. This sets up guidance on how the righteous (especially Brahmins/guardians of dharma in the broader passage) should sustain themselves and act when social norms disintegrate.