Shloka 57
त्रिवर्गे त्रेविधा पीडानुबन्धास्त्रय एव च | अनुबन्धा: शुभा ज्ञेया: पीडाश्व परिवर्जयेत्,धर्म, अर्थ और काम--इन त्रिविध पुरुषार्थोंके सेवनमें लोभ, मूर्खता और दुर्बलता-यह तीन प्रकारकी बाधा-अड़चन उपस्थित होती है। उसी प्रकार उनके शान्ति, सर्वहितकारी कर्म और उपभोग--ये तीन ही प्रकारके फल होते हैं। इन (तीनों प्रकारके) फलोंको शुभ जानना चाहिये; परंतु (उक्त तीनों प्रकारकी) बाधाओंसे यत्नपूर्वक बचना चाहिये
trivarge trevidhā pīḍānubandhās traya eva ca | anubandhāḥ śubhā jñeyāḥ pīḍāś caiva parivarjayet ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന ത്രിവർഗ്ഗത്തെ പിന്തുടരുമ്പോൾ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള പീഡകൾ (തടസ്സങ്ങൾ) ഉയരും: ലോഭം, മൂഢത, ദൗർബല്യം. അതുപോലെ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള അനുബന്ധഫലങ്ങളും ഉണ്ടാകും: ശാന്തി, സർവ്വഹിതകരമായ കർമ്മം, ഭോഗം. ഈ ഫലങ്ങളെ ശുഭമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ആ പീഡകളെ ജാഗ്രതയോടെ ഒഴിവാക്കണം।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pursuing dharma, artha, and kāma is legitimate, but it must be guarded from three inner obstacles—greed, folly, and weakness. When these are avoided, the pursuit yields auspicious consequences such as peace, universally beneficial conduct, and rightful enjoyment.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on righteous living and governance by analyzing the three aims of life and explaining which mental faults obstruct them and which outcomes should be cultivated.