Shloka 19

Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā

Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative

Devanagari script

मुहूर्तमपि राजेन्द्र तिन्दुकालातवज्ज्वलेत्‌ । न तुषाग्निरिवानर्चिर्धूमायेत चिरं नर:,'राजेन्द्र! दो ही घड़ी सही, मनुष्य तिन्दुककी लकड़ीकी मशालके समान जोर-जोरसे प्रज्वलित हो उठे (शत्रुके सामने घोर पराक्रम प्रकट करे), दीर्घकालतक भूसीकी आगके समान बिना ज्वालाके ही धूआँ न उठावे (मन्द पराक्रमका परिचय न दे)

Transliteration

muhūrtam api rājendra tindukālātavac jvalet | na tuṣāgnir ivānarcir dhūmāyet ciraṃ naraḥ ||

Translation

രാജേന്ദ്രാ! മനുഷ്യൻ അല്പസമയം എങ്കിലും തിന്ദുകമരത്തിന്റെ തീപ്പന്തംപോലെ ഉഗ്രമായി ജ്വലിച്ച് ശത്രുവിന്റെ മുമ്പിൽ ഭീകര പരാക്രമം കാണിക്കണം. എന്നാൽ ദീർഘകാലം തൂഷാഗ്നിപോലെ ജ്വാലയില്ലാതെ പുക മാത്രം ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കരുത്—മന്ദവീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കരുത്.

Word by Word

• {'muhūrtam': 'a short time

• a moment (traditionally a fixed time-unit, here ‘briefly’)', 'api': 'even

• also', 'rājendra': 'O best of kings

• O king (vocative)', 'tinduka': 'the tinduka tree (Diospyros species)

• its wood used as fuel/torch', 'kāṣṭha': 'wood

• timber', 'vat': 'like

• as', 'jvalet': 'should blaze

• should burn brightly (optative, prescriptive)', 'na': 'not', 'tuṣa': 'chaff

• husk', 'agni': 'fire', 'iva': 'like

• as if', 'anarcis': 'without flame

• flameless (a- + arcis ‘flame’)', 'dhūmāyet': 'should smoke

• should emit smoke (optative)', 'ciram': 'for a long time', 'naraḥ': 'a man

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• rājendra (the king addressed, i.e., Yudhiṣṭhira in Śānti Parva context)
• tinduka-wood torch
• chaff-fire (tuṣāgni)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhīṣma teaches that true prowess should be decisive and luminous: better to blaze with effective courage even briefly than to linger in weak, smoky effort that lacks real impact. The ethical point is to avoid prolonged half-measures and to act with clear, forceful resolve when duty demands.

What is happening in the narrative?

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king (Yudhiṣṭhira) on righteous conduct and statecraft. Here he uses two vivid images—tinduka-wood torch versus chaff-fire—to counsel how a man, especially a ruler/warrior, should manifest strength before enemies: with visible, effective power rather than ineffectual display.