Shloka 50
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
ब्रह्मदत्तने कहा--पूजनी! काल ही समस्त कार्य करता है तथा कालके ही प्रभावसे भाँति-भाँतिकी क्रियाएँ आरम्भ होती हैं। इसमें कौन किसका अपराध करता है? ।।
brahmadatta uvāca—pūjanīye! kāla eva samastāni kāryāṇi karoti, kālasyaiva prabhāvena nānāvidhāḥ kriyāḥ pravartante. atra kaḥ kasya aparādhyati? tulyam cobhe pravartete maraṇaṁ janma caiva ha; kālenaiva ca kāryete, tadan-nimittaṁ na jīvati.
ബ്രഹ്മദത്തൻ പറഞ്ഞു—പൂജനീയേ! കാലം തന്നെയാണ് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നത്; കാലത്തിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ നാനാവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഇതിൽ ആരാണ് ആരോടു കുറ്റം ചെയ്യുന്നത്? ജനനവും മരണവും—ഇരണ്ടും സമമായി ഒപ്പം ഒപ്പം മുന്നേറുന്നു; കാലം തന്നെയാണ് അവയെ സംഭവിപ്പിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ജീവി കാലവിധിക്കെതിരായി നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Kāla-centered view of causality: Time is the ultimate agent behind events, including birth and death. Because all processes unfold under Time’s power, personal blame and offense are relativized—ethical judgment is tempered by the recognition of an overarching cosmic order.
Brahmadatta addresses a revered woman and argues that the unfolding of actions and the inevitability of birth and death are driven by Kāla. He uses this to question the basis for assigning personal culpability, emphasizing the inevitability of mortality under Time’s governance.