Shloka 7
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
कथं मित्रमरिं चापि विन्दते भरतर्षभ । चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे,राजा किस प्रकार मित्र और शत्रुको अपने वशमें करता है तथा उसे शत्रु और मित्रके बीचमें रहकर कैसी चेष्टा करनी चाहिये?
kathaṁ mitram ariṁ cāpi vindate bharatarṣabha | ceṣṭitavyaṁ kathaṁ cātra śatror mitrasya cāntare ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! രാജാവ് മിത്രനെയും ശത്രുവിനെയും എങ്ങനെ തന്റെ അധീനത്തിലാക്കുന്നു? പിന്നെ ശത്രുവിന്റെയും മിത്രത്തിന്റെയും ഇടയിൽ നിലകൊള്ളേണ്ടിവന്നാൽ, അവിടെ ഏതു നയം അവൻ സ്വീകരിക്കണം?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a rājadharma problem: a ruler must know methods to secure loyalty and compliance from both allies and adversaries, and must act with discernment when positioned between competing interests—balancing firmness, conciliation, and prudent strategy without abandoning dharma.
In Śānti Parva’s instruction on kingship and ethics, Yudhiṣṭhira asks an elder authority (addressed as ‘Bharatarṣabha’) to explain how a king gains influence over friends and enemies, and what conduct is appropriate when dealing simultaneously with an ally and an opponent.