Shloka 171
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
शुश्रूषां यतसे कर्तु सखे मम न तत् क्षमम् । “सखे! तुम जो बाल-बच्चोंके बीचमें बैठकर मुझपर संधिका भाव दिखा रहे हो तथा मेरी सेवा करनेका यत्न करते हो, वह सब मेरे योग्य नहीं है ।।
śuśrūṣāṃ yatase kartuṃ sakhe mama na tat kṣamam | tvayā māṃ sahitaṃ dṛṣṭvā priyā bhāryā sutāś ca te ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സഖേ, നീ എനിക്ക് ശുശ്രൂഷ ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ അത് എനിക്ക് യോജിച്ചതല്ല. എന്നെ ഈ നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ നിന്റെ പ്രിയഭാര്യയും നിന്റെ മക്കളും ദുഃഖിതരാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes propriety and restraint: even well-meant service should be offered in a way that is fitting to the recipient and does not create undue burden or distress for the caregiver’s family. Ethical action includes sensitivity to context and consequences.
Bhīṣma addresses a friend who is trying to serve him. Bhīṣma declines, saying such attendance is not appropriate for him, and notes that the friend’s wife and children, seeing Bhīṣma’s condition, are also affected—highlighting the wider human cost around acts of care.