Shloka 112
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
तस्मात् सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् । काम पूरा हो जानेपर कोई भी उसके करनेवालेको नहीं देखता--उसके हितपर नहीं ध्यान देता; अतः सभी कार्योंको अधूरे ही रखना चाहिये || १११ ह ।। तस्मिन् कालेडपि च भवान् दिवाकीर्तिभयार्दित:
tasmāt sarvāṇi kāryāṇi sāvaśeṣāṇi kārayet | tasmin kāle 'pi ca bhavān divākīrti-bhayārditaḥ ||
അതുകൊണ്ട് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും കുറെ അവശേഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ നടത്തിക്കൊള്ളണം. കാരണം ആഗ്രഹം പൂർണ്ണമായാൽ ആളുകൾ കർത്താവിനെ നോക്കുകയില്ല; അവന്റെ ഹിതവും ശ്രദ്ധിക്കുകയില്ല. ആ സമയത്തും നിങ്ങൾ ലോകകീർത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയത്താൽ പീഡിതനായിരുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights a pragmatic ethical insight: once people get what they want, they often stop valuing the benefactor. Therefore, in social and political life, leaving some ‘remainder’—some ongoing dependence or future engagement—can preserve regard and continued attention to one’s welfare.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on conduct and governance. Here he offers counsel about how actions are perceived after desires are fulfilled, and he directly addresses the listener (‘bhavān’), noting that even he was once troubled by anxiety about public fame.