Shloka 3
Sandhi–Vigraha in Āpada: The Mouse and the Cat (सन्धिविग्रहापदि—मूषकमार्जारसंवादः)
निषाद्यां क्षत्रियाज्जात: क्षत्रधर्मानुपालक: । कायव्यो नाम नैषादिर्दस्युत्वात् सिद्धिमाप्तवान्,कायव्यनामसे प्रसिद्ध एक निषादपुत्रने दस्यु होनेपर भी सिद्धि प्राप्त कर ली थी। वह प्रहारकुशल, शूरवीर, बुद्धिमान, शास्त्रज्ञ, क्रूरतारहित, आश्रमवासियोंके धर्मकी रक्षा करनेवाला, ब्राह्मणभक्त और गुरुपूजक था। वह क्षत्रिय पितासे एक निषादजातिकी स्त्रीके गर्भसे उत्पन्न हुआ था; अतः क्षत्रियधर्मका निरन्तर पालन करता था
bhīṣma uvāca | niṣādyāṃ kṣatriyāj jātaḥ kṣatradharmānupālakaḥ | kāyavyo nāma naiṣādir dasyutvāt siddhim āptavān |
നിഷാദസ്ത്രീയിൽ ക്ഷത്രിയനാൽ ജനിച്ചവനായിരുന്നാലും അവൻ ക്ഷത്രധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചു. ‘കായവ്യ’ എന്ന ആ നൈഷാദൻ ദസ്യുവെന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിട്ടും സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that spiritual and ethical success depends primarily on conduct—upholding dharma and disciplined duty—rather than on birth-category or social labeling. Even one stigmatized as a ‘dasyu’ can attain siddhi through righteous living.
Bhishma cites the example of Kāyavya, a Niṣāda by maternal lineage and socially regarded as an outlaw, yet one who maintained Kṣatriya duties and thereby attained accomplishment. The example supports Bhishma’s broader instruction on dharma in the Śānti Parva.