Shloka 3
Kośa-saṃjanana and Subtle Dharma
Treasury Formation and Fine-Grained Ethics
न कोश: शुद्धशौचेन न नृशंसेन जातुचित् । मध्यमं पदमास्थाय कोशसंग्रहणं चरेत्,जो विशुद्ध आचार-विचारसे रहनेवाला है, उसके द्वारा कभी कोशका संग्रह नहीं हो सकता। जो अत्यन्त क्रूर है, वह भी कदापि इसमें सफल नहीं हो सकता; अतः मध्यम मार्गका आश्रय लेकर कोश-संग्रह करना चाहिये
na kośaḥ śuddhaśaucena na nṛśaṃsena jātucit | madhyamaṃ padam āsthāya kośasaṃgrahaṇaṃ caret ||
ശുദ്ധമായ ശൗചവും കഠിനസംയമവും മാത്രം പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും കോശം സമ്പാദിക്കുകയില്ല; അതുപോലെ അത്യന്തം ക്രൂരനും ഇതിൽ വിജയിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ധർമ്മം വിട്ടുകളയാതെ മധ്യമമാർഗം ആശ്രയിച്ച് രാജകോഷം സമാഹരിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
State revenue should be gathered through a balanced policy: neither extreme scrupulousness that makes administration ineffective nor extreme cruelty that violates dharma. Prosperity must be pursued with ethical restraint.
In the Shanti Parva discourse on rājadharma, Bhishma instructs the king on practical governance. Here he explains how a ruler should build the treasury by adopting a moderate approach to taxation and administration.