Shloka 45
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
Devanagari script
नैतौ सम्भवतो राजन् कथंचिदपि पार्थिव । न हारण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित्
Translation
രാജൻ! പാർത്ഥിവാ! ധനം സമാഹരിക്കുന്നതും അതിനെ ത്യജിക്കുന്നതും—ഇരണ്ടും ഒരേ വ്യക്തിയിൽ ഒരേസമയം എങ്ങനെയും സാധ്യമല്ല. കാരണം വനവാസികളായ ത്യാഗി മഹാത്മാക്കളെ ഞാൻ എവിടെയും ധനത്തിൽ വർദ്ധിച്ചവരായി കാണുന്നില്ല.
Word by Word
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
etauthese two
etau:
Karta
TypePronoun
Rootetad
Formmasculine, nominative, dual
sambhavataḥare possible / can occur
sambhavataḥ:
TypeVerb
Rootsambhū
Formpresent, 3rd, dual, parasmaipada
rājanO king
rājan:
TypeNoun
Rootrājan
Formmasculine, vocative, singular
kathaṃcitsomehow / in any way
kathaṃcit:
TypeIndeclinable
Rootkathaṃcit
apieven / also
api:
TypeIndeclinable
Rootapi
pārthivaO ruler / O king
pārthiva:
TypeNoun
Rootpārthiva
Formmasculine, vocative, singular
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
hāraṇyeṣuamong forest-dwellers / in the forest
hāraṇyeṣu:
Adhikarana
TypeAdjective
Roothāraṇya
Formmasculine, locative, plural
paśyāmiI see
paśyāmi:
TypeVerb
Rootdṛś
Formpresent, 1st, singular, parasmaipada
dhana-vṛddhānincreased in wealth / wealthy
dhana-vṛddhān:
Karma
TypeAdjective
Rootdhana-vṛddha
Formmasculine, accusative, plural
ahamI
aham:
Karta
TypePronoun
Rootasmad
Formnominative, singular
kvacitanywhere / ever
kvacit:
TypeIndeclinable
Rootkvacit
rājanO king
rājan:
TypeNoun
Rootrājan
Formmasculine, vocative, singular
pṛthvī-nāthaO lord of the earth
pṛthvī-nātha:
TypeNoun
Rootpṛthvī-nātha
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Sandhi Notes