Shloka 40
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् । यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थ तत्र ये परिपन्थिन:
upamām atra vakṣyāmi dharmatattvaprakāśinīm | yūpaṃ chindanti yajñārthaṃ tatra ye paripanथinaḥ ||
ഇവിടെ ഞാൻ ധർമ്മതത്ത്വം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉപമ പറയാം. യജ്ഞത്തിനായി യൂപം നിർമ്മിക്കുവാൻ അവർ ഒരു വൃക്ഷം വെട്ടുന്നു; ആ പ്രവൃത്തിയിൽ വഴിയെ തടയുന്ന തടസ്സങ്ങളെയും അവർ വെട്ടിമാറ്റുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma uses a ritual analogy to show that actions undertaken for a chosen end (even a sacred one) can produce unavoidable secondary harm; therefore dharma must be understood with attention to consequences, not merely intention.
Bhīṣma begins an illustrative comparison: to make a sacrificial post, people cut a tree and, while extracting it, also cut obstructing trees; the falling trees further damage other plants—an image of cascading effects caused by a single purposeful act.