Shloka 1
आपद्-राजनीतिः (Āpad-rājanīti) — Policy Options in Multi-Front Crisis
ऑपन-मा_ज बक। -:डि:ञ - “विहायसा गच्छन्त्या मन्दाकिन्या वैहायस्या अयं वैहायस:' अर्थात् आकाशमार्गसे गमन करनेवाली मन्दाकिनी या आकाश गंगाका नाम वैहायसी है। वहींके जलसे भरा होनेके कारण वह कुण्ड वैहायस कहलाता है। बदरिकाश्रममें गंगाका नाम अलकनन्दा है। अष्टाविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: तनु मुनिका राजा वीरद्युम्नको आशाके स्वरूपका परिचय देना और ऋषभके उपदेशसे सुमित्रका आशाको त्याग देना राजोवाच वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाहं दिक्षु विश्रुत: । भूरिट्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्ठं वनमागत:,राजाने कहा--मुने! मैं सम्पूर्ण दिशाओंमें विख्यात वीरद्युम्न नामक राजा हूँ और खोये हुए अपने पुत्र भूरिद्युम्नकी खोज करनेके लिये वनमें आया हूँ
rājovāca—vīradyumna iti khyāto rājāhaṃ dikṣu viśrutaḥ | bhūridyumnaṃ sutaṃ naṣṭam anveṣṭuṃ vanam āgataḥ ||
രാജാവ് പറഞ്ഞു—മുനേ! ഞാൻ വീരദ്യുമ്നൻ എന്ന പേരിൽ സർവ്വദിക്കുകളിലും പ്രസിദ്ധനായ രാജാവാണ്. എന്റെ പുത്രൻ ഭൂരിദ്യുമ്നൻ നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ അവനെ അന്വേഷിച്ച് ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds a king’s dharma as responsibility toward family and dependents: despite fame and power, he personally undertakes the duty of searching for his lost son, showing that renown does not replace obligation.
A king introduces himself as Vīradyumna, famous in all quarters, and explains to the sage that he has come into the forest to look for his missing son Bhūridyumna.