Shloka 2
Gautama–Yama Saṃvāda: Mātṛ-Pitṛ-Ṛṇa (Debt to Parents) and Śubha-Loka Attainment
Devanagari script
त॑ कार्मुकधरं दृष्टवा श्रमार्त क्षुधितं तदा । समेत्य ऋषयस्तस्मिन् पूजां चक्कुर्यथाविधि,वे परिश्रमसे पीड़ित और भूखसे व्याकुल हो रहे थे। उस अवस्थामें धनुष धारण किये राजा सुमित्रको देखकर बहुत-से ऋषि उनके पास आये और सबने मिलकर उनका विधिपूर्वक स्वागत-सत्कार किया
Translation
അപ്പോൾ പരിശ്രമത്തിൽ ക്ഷീണിതനും വിശപ്പിൽ വ്യാകുലനുമായ, ധനുസ്സധാരിയായ അവനെ കണ്ടു അനേകം ഋഷിമാർ അവന്റെ അടുക്കൽ വന്ന്, വിധിപൂർവ്വം ഒന്നിച്ചു പൂജയും സത്കാരവും ചെയ്തു.
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
कार्मुकधरम्bow-bearing
कार्मुकधरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकार्मुकधर
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
श्रमार्तम्afflicted by fatigue
श्रमार्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootश्रमार्त
FormMasculine, Accusative, Singular
क्षुधितम्hungry
क्षुधितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootक्षुधित
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle used adjectivally)
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
समेत्यhaving come together / approaching
समेत्य:
TypeVerb
Rootसम्-इ
Formल्यप् (absolutive/gerund), सम्
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्मिन्in him / with regard to him
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
पूजाम्honour, worship
पूजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपूजा
FormFeminine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
चक्रुःthey performed / did
चक्रुः:
TypeVerb
Rootकृ
Formलिट् (perfect), Third, Plural, Parasmaipada
यथाविधिaccording to rule, duly
यथाविधि:
TypeIndeclinable
Rootयथा-विधि
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes