Shloka 15
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
वसुहोम बोले--राजन्! दण्ड सम्पूर्ण जगत्के नियमके अंदर रखनेवाला है। यह धर्मका सनातन स्वरूप है। इसका उद्देश्य है प्रजाको उद्दण्डतासे बचाना। इसकी उत्पत्ति जिस तरहसे हुई है, सो बता रहा हूँ; सुनो ।।
Vasuharomā uvāca—rājan! daṇḍaḥ sampūrṇaṁ jagad niyamasya antargataṁ dhārayati. eṣa dharmasya sanātanaḥ svarūpaḥ. asya prayojanaṁ prajāṁ auddaṇḍyāt rakṣitum. asya utpattiḥ yathābhūtā mayā te kathyate; śṛṇu. brahmā yiyakṣuḥ bhagavān sarvalokapitāmahaḥ, ṛtvijaṁ nātmanas tulyaṁ dadarśa—iti hi naḥ śrutam.
വസുഹരോമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ദണ്ഡം തന്നെയാണ് സമഗ്ര ലോകത്തെ നിയമപരിധിയിൽ നിലനിർത്തുന്നത്. ഇത് ധർമ്മത്തിന്റെ സനാതന സ്വരൂപം; പ്രജയെ അഹങ്കാരവും അराजകതയും നിന്ന് തടഞ്ഞ് ശാസനത്തിൽ നിർത്തി സംരക്ഷിക്കലാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇനി ഇതിന്റെ ഉദ്ഭവം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ ഞാൻ പറയുന്നു—കേൾക്കുക. ഞങ്ങൾ കേട്ടതുപോലെ, ഒരിക്കൽ സർവലോകപിതാമഹനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ യജ്ഞം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ തനിക്കു തുല്യനായ ഒരു ഋത്വിജനെ അദ്ദേഹം കണ്ടില്ല.
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa (punitive authority) is presented as an eternal instrument of dharma that maintains social and cosmic order by restraining unruliness; its ethical aim is protection of the people rather than mere retribution.
Vasuharoma begins explaining the origin and purpose of daṇḍa to the king, introducing a traditional account in which Brahmā wishes to perform a sacrifice but cannot find an officiating priest equal to himself—setting up the ensuing origin-story.