Shloka 43

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

Devanagari script

कुलं बहुधनामात्या: प्रज्ञा प्रोक्ता बलानि तु । आहार्यमष्ट कैद्रव्यै्बलमन्यद्‌ युधिष्ठिर,युधिष्ठिर! राजाका बल दो तरह का होता है--एक प्राकृत और दूसरा आहार्य। उनमेंसे कुल, प्रचुर धन, मन्त्री तथा बुद्धि--ये चार प्राकृतिक बल कहे गये हैं, आहार्य बल उससे भिन्न है। वह निम्नांकित आठ वस्तुओंके द्वारा आठ प्रकारका माना गया है

Transliteration

kulaṃ bahudhanāmātyāḥ prajñā proktā balāni tu | āhāryam aṣṭa dravyair balaṃ anyad yudhiṣṭhira ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! രാജബലം രണ്ടുവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു—പ്രാകൃതവും ആഹാര്യവും. കുലം, ധനസമൃദ്ധി, അമാത്യർ (മന്ത്രിമാർ), പ്രജ്ഞ—ഇവ നാലും പ്രാകൃതബലങ്ങൾ. ആഹാര്യബലം ഇതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തം; എട്ട് ദ്രവ്യങ്ങളിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്നതിനാൽ അത് അഷ്ടവിധമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Word by Word

• {'kulaṃ': 'family, lineage, noble house', 'bahu-dhana': 'abundant wealth, great riches', 'amātyāḥ': 'ministers, counsellors, high officials', 'prajñā': 'intelligence, practical wisdom, discernment', 'balāni': 'strengths, sources of power', 'proktā': 'declared, stated, taught', 'āhāryam': 'acquired, brought in, obtained through means', 'aṣṭa': 'eight', 'dravyaiḥ': 'by resources/substances/means (instrumental plural of dravya)', 'anyat': 'other, distinct', 'yudhiṣṭhira': 'O Yudhiṣṭhira (vocative)'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Yudhiṣṭhira
• rājā (the king)