Shloka 49
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
संदर्शनेन पुरुषं जघन्यमपि चोदयेत् । आरम्भान् द्विषतां प्राज्ञ: सर्वार्थाश्न प्रसूदयेत्,बुद्धिमान् राजा नीच मनुष्यको देखते ही अपने यहाँसे दूर हटा दे और यदि उसका वश चले तो वह शत्रुओंके सारे उद्योगों तथा कार्योका विध्वंस कर डाले
sandārśanena puruṣaṃ jaghanyam api codayet | ārambhān dviṣatāṃ prājñaḥ sarvārthāś ca prasūdayet ||
നീചനും അധമനുമായ ഒരാളെ കണ്ടുമാത്രം ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് ജാഗ്രതയിലാകണം. പ്രാജ്ഞനായ ഭരണാധികാരി ശത്രുക്കളുടെ എല്ലാ ഉപക്രമങ്ങളും തുടക്കത്തിലേ തടഞ്ഞ്, അവരുടെ ശ്രമങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളും നശിപ്പിക്കണം—അത്തരം ഭീഷണിയെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം തന്നേ വേരോടെ നീക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must be vigilant and proactive: even small signs of ignoble or dangerous elements should prompt timely action, and enemy plans should be neutralized before they mature.
In Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the king on governance and security, emphasizing early detection of threats and decisive prevention of hostile enterprises.