Shloka 59
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
शेरकी यह बात सुनकर उसकी माता हितकर वचनोंद्वारा उसे समझानेके लिये वहाँ आयी और बोली--'बेटा! इसमें कुछ कपटपूर्ण षड्यन्त्र हुआ मालूम पड़ता है; अतः तुम्हें इसपर विश्वास नहीं करना चाहिये ।। कर्मसंघर्षजैदरषिर्दुष्पेताशुचिभि: शुचि: । नोच्छितं सहते कश्रित् प्रक्रिया वैरकारिका,“काममें लाग-डाँट हो जानेसे जिनके मनमें शुद्धभाव नहीं है, वे लोग निर्दोषपर ही दोषारोपण करते हैं। किसीको अपनेसे ऊँची अवस्थामें देख कर कोई-कोई ईर्ष्यावश सहन नहीं कर पाते। यही वैरभाव उत्पन्न करनेवाली प्रक्रिया है
śerakī etāṃ bātaṃ śrutvā tasyā mātā hitakaraiḥ vacanaiḥ taṃ bodhayituṃ tatra āgatya uvāca— “vatsa! atra kiñcit kapaṭapūrṇaṃ ṣaḍyantraṃ bhāti; ataḥ tvayā asmin viśvāso na kartavyaḥ. karma-saṅgharṣa-jaiḥ doṣaiḥ duṣṭaiḥ aśucibhiḥ śuciḥ (api) nirdoṣaḥ doṣyate. na uccitaṃ sahate kaścit prakriyā vaira-kārikā.”
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇത് കേട്ടപ്പോൾ അവന്റെ മാതാവ് അവന്റെ നന്മയ്ക്കായി ഉപദേശവചനങ്ങളോടെ അവിടെ വന്ന് പറഞ്ഞു—“മകനേ! ഇവിടെ ഏതോ കപടമായ ഗൂഢാലോചന പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു; അതിനാൽ ഇതിൽ വിശ്വാസം വെക്കരുത്. മത്സരവും സംഘർഷവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ദോഷങ്ങളാൽ മനസ്സ് മലിനമായവർ നിർദോഷന്മാരിലും കുറ്റം ചുമത്തും. മറ്റൊരാളെ തനിക്കാൾ ഉയർന്ന നിലയിൽ കണ്ടാൽ ചിലർ അസൂയകൊണ്ട് സഹിക്കാതെ അതിനെ വൈരമായി മാറ്റുന്നു—ഇതാണ് ശത്രുത നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രക്രിയ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not hastily trust reports that may be driven by deceit or rivalry. Impure-minded people often accuse the innocent, and jealousy toward someone’s higher standing can crystallize into enmity; recognizing this pattern helps one avoid unjust suspicion and needless hostility.
A mother, hearing what has occurred, comes to her son to protect him through prudent counsel. She warns him that a deceptive conspiracy may be involved and explains how jealousy and moral impurity lead people to blame the blameless and generate enmity.