Shloka 42
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
पुरापि चैषामनुसृत्य भूमिपा: पुरेषु भोगानखिलान् जयन्ति । पुरेषु नीति विहितां यथाविधि प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन
bhīṣma uvāca |
purāpi caiṣām anusṛtya bhūmipāḥ pureṣu bhogān akhilān jayanti |
pureṣu nītiṁ vihitāṁ yathāvidhi prayojayanto balavṛtrasūdana ||
ബലവാനേ, വൃത്രസംഹാരിയായ ഇന്ദ്രാ! പണ്ടുകാലത്തും ഭൂമിയെ സംരക്ഷിച്ച രാജാക്കന്മാർ ഇതേ മാർഗം തന്നെയാണ് പിന്തുടർന്നത്. അവർ ശത്രുവിന്റെ നഗരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച്, വിധിപൂർവം സ്ഥാപിതമായ നയത്തെ യഥാവിധി പ്രയോഗിച്ചു. ഇങ്ങനെ സാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ ക്രമബദ്ധമായ രാജ്യനീതിയിലൂടെ അവർ ശത്രുരാജധാനിയിലെ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും വിഭവങ്ങളും കൈവശപ്പെടുത്തി।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory and lasting control are achieved not only by force but by disciplined, rule-based application of nīti (statecraft). A ruler should implement proper policy in conquered or contested cities so that order, compliance, and prosperity follow.
Bhīṣma, instructing on rājadharma in the Śānti Parva, cites an established precedent: earlier kings would enter enemy cities and apply duly prescribed policy and administration; by such methodical governance they would secure the capital’s resources and enjoyments.