शूरलक्षणवर्णनम् | Marks and Typologies of Martial Temperament
उद्धता इव सुग्रीवा विनताविहगा इव । पिण्डशीर्षातिवक्त्रा श्व वृषदंशमुखास्तथा,जिनके केशोंके अग्रभाग पीले और छितराये हुए हैं, पसलियाँ, ठोड़ी और मुँह लंबे एवं मोटे हैं, कंधे ऊँचे, गर्दन मोटी और पिण्डली भारी हैं, जो देखनेमें विकट जान पढ़ते हैं, सुग्रीव जातिवाले अश्वोंके समान तथा गरुड़ पक्षीकी भाँति उद्धृत स्वभावके हैं, जिनके सिर गोल और मुख विशाल हैं, जो बिलाव-जैसा मुख धारण करते हैं तथा जिनके स्वरमें कठोरता है, वे बड़े क्रोधी होते हैं और युद्धमें गर्जना करते हुए विचरते हैं। उन्हें धर्मका ज्ञान नहीं होता। वे घमंडमें भरे हुए घोर आकृतिवाले दिखायी देते हैं। उनका दर्शन ही बड़ा भयंकर है
uddhatā iva sugrīvā vinatāvihagā iva | piṇḍaśīrṣātivaktrāś ca vṛṣadaṁśamukhās tathā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ചിലർ സുഗ്രീവജാതി അശ്വങ്ങളെപ്പോലെ ഉദ്ധതരും, വിനതയുടെ വിഹഗങ്ങളെപ്പോലെ (ഗരുഡവംശം) അസ്ഥിരസ്വഭാവികളും ആകുന്നു. ചിലർക്കു വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തലയും അതിവിശാലമായ വായും; മറ്റുചിലർക്കു കടിച്ചുപിടിക്കുന്ന നായയുടെയോ വൃഷദംശത്തിന്റെയോ പോലെയുള്ള മുഖവുമുണ്ട്।
भीष्म उवाच
Bhīṣma warns that outwardly fearsome, loud, and aggressive temperaments—marked by pride and uncontrolled anger—often correlate with a lack of dharma-jñāna (ethical discernment). The passage critiques intimidation and battle-roaring as signs of inner disorder rather than virtue.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and conduct. Here he describes certain harsh, terrifying human types through vivid animal and mythic similes (Sugrīva-type horses; Vinatā’s birds), emphasizing their violent disposition and ethical blindness.