Shloka 26
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
एवं संचिन्त्य यो याति तिथिनक्षत्रपूजित: । विजयं लभते नित्यं सेनां सम्यक् प्रयोजयन् । प्रसुप्तांस्तृषितान् श्रान्तान् प्रकीर्णान्ू नाभिघातयेत्,जो इन सब बातोंपर विचार करके शुभ तिथि और श्रेष्ठ नक्षत्रसे युक्त होकर शत्रुपर चढ़ाई करता है, वह सेनाका ठीक ढंगसे संचालन करके सदा ही विजयलाभ करता है। जो लोग सो रहे हों, प्यासे हों, थक गये हों अथवा इधर-उधर भाग रहे हों, उनपर अघात न करे
bhīṣma uvāca | evaṃ saṃcintya yo yāti tithi-nakṣatra-pūjitaḥ | vijayaṃ labhate nityaṃ senāṃ samyak prayojayan | prasuptāṃs tṛṣitān śrāntān prakīrṇān na abhighātayet |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ശുഭ തിഥിയിലും അനുകൂല നക്ഷത്രയോഗത്തിലും ശത്രുവിനെതിരെ മുന്നേറി, സേനയെ ശരിയായ ക്രമത്തിൽ വിന്യസിക്കുന്നവൻ നിത്യവും വിജയം നേടുന്നു. എന്നാൽ ഉറങ്ങുന്നവരെയും, ദാഹിച്ചവരെയും, ക്ഷീണിച്ചവരെയും, ചിതറിപ്പോയി ഓടുന്നവരെയും—ആക്രമിക്കരുത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory is linked not only to strategy and auspicious preparation but also to restraint: a righteous warrior should avoid attacking opponents who are helpless—sleeping, thirsty, exhausted, or scattered—upholding dharma even in war.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct, he advises how a commander should plan and deploy forces for success while simultaneously setting ethical limits on violence during an advance against the enemy.