Shloka 12
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
तस्मात् तदा योजयेत परेषां व्यसने5थवा । एते हि योगा: सेनाया: प्रशस्ता: परबाधने,इसलिये उसी समय चढ़ाई करे अथवा जिस समय शत्रु संकटमें हो, उसी अवसरपर उसपर आक्रमण कर दे। शत्रुओंको सेनाद्वारा बाधा पहुँचानेके लिये ये ही अवसर अच्छे माने गये हैं
tasmāt tadā yojayet pareṣāṁ vyasane ’thavā | ete hi yogāḥ senāyāḥ praśastāḥ parabādhane ||
അതുകൊണ്ട് അന്നേ സമയത്ത് തന്നെ യുദ്ധയാത്ര ആരംഭിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ശത്രു ദുരിതത്തിലായ നിമിഷത്തിൽ—അവസരം പിടിച്ച് അന്നേ പ്രഹരിക്കണം. ശത്രുവിനെ തടഞ്ഞ് പീഡിപ്പിക്കാനുള്ള സൈന്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശംസനീയമായ തന്ത്രാവസരങ്ങൾ ഇവയെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma advises a king to choose the moment of action with strategic clarity: attack either immediately when conditions are ripe or specifically when the enemy is weakened by misfortune, since such timings are considered most effective for restraining the foe.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on practical statecraft and warfare, identifying favorable occasions for military deployment against an opponent.