Shloka 34
ऋषिसमागमः — युधिष्ठिरस्य शोकवर्णनम्
Sage Assembly and Yudhiṣṭhira’s Articulation of Grief
सार्जुना वा हते कर्णे सकर्णा वा हतेड<र्जुने । इतना कहकर माता कुन्ती थर्थर काँपने लगीं। तब बुद्धिमान् कर्णने हाथ जोड़कर मातासे कहा--*देवि! तुम्हारे चार पुत्र मेरे वशमें आ जायँगे तो भी मैं उनका वध नहीं करूँगा। तुम्हारे पाँच पुत्र निश्चित रूपसे बने रहेंगे। यदि कर्ण मारा गया तो अर्जुनसहित तुम्हारे पाँच पुत्र होंगे और यदि अर्जुन मारे गये तो वे कर्णसहित पाँच होंगे” || ३२-३३ $ ।। त॑ पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रमथाब्रवीत्,तब पुत्रोंका हित चाहनेवाली माताने पुनः अपने ज्येष्ठ पुत्रसे कहा--“बेटा! तुम जिन चारों भाइयोंका कल्याण करना चाहते हो, उनका अवश्य भला करना” ऐसा कहकर माता कर्णको छोड़कर घर लौट आयीं
sārjunaṃ vā hate karṇe sa-karṇā vā hate 'rjune |
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പൃഥാ (കുന്തി) വിറച്ചു. അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാനായ കർണ്ണൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു— “ദേവി! നിന്റെ നാലു പുത്രന്മാർ എന്റെ അധീനത്തിലായാലും ഞാൻ അവരെ വധിക്കുകയില്ല. നിന്റെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ നിശ്ചയമായി നിലനിൽക്കും— കർണ്ണൻ വീണാൽ അർജുനനോടുകൂടെ അഞ്ചു, അർജുനൻ വീണാൽ കർണ്ണനോടുകൂടെ അഞ്ചു.” ഇത് കേട്ട് പുത്രഹിതൈഷിണിയായ മാതാവ് വീണ്ടും ജ്യേഷ്ഠപുത്രനോട് പറഞ്ഞു— “മകനേ! നീ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ നാലു സഹോദരന്മാർക്ക് തീർച്ചയായും നന്മ ചെയ്യുക.” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ കർണ്ണനെ വിട്ട് ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even within an unavoidable war, ethical restraint and fidelity to one’s word can preserve dharma: Karna binds himself by a vow to limit harm, prioritizing a mother’s welfare and the protection of brothers despite enmity.
After Kunti’s emotional appeal, Karna reassures her that her ‘five sons’ will remain five—either Arjuna survives if Karna dies, or Karna remains if Arjuna dies—because he will not kill the other four. Kunti then urges him again to do good to the brothers he intends to spare and returns home.