Shloka 46
Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host
त्यक्त्वा युद्धे प्रियान् पुत्रान् भ्रातनथ पितामहान् । मातुलान् भागिनेयांश्व वयस्थानपि भारत,भारत! युद्धमें परस्पर विजयकी अभिलाषा रखनेवाले क्षत्रियोंमेंसे पाण्डवोंद्वारा पराजित होकर आपके सैनिक युद्धमें अपने प्यारे पुत्रों, भाइयों, पितामहों, मामाओं, भानजों और मित्रोंको भी छोड़कर भाग गये
tyaktvā yuddhe priyān putrān bhrātṝn atha pitāmahān | mātulān bhāgineyāṁś ca vayasyān api bhārata ||
ഭാരതാ! യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ നിന്നിരുന്ന നിന്റെ യോദ്ധാക്കൾ പാണ്ഡവന്മാരാൽ പരാജിതരായി, പ്രിയപുത്രന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും പിതാമഹന്മാരെയും മാതുലന്മാരെയും ഭാഗിനേയന്മാരെയും സുഹൃത്തുകളെയും പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടിപ്പോയി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and psychological cost of war: when defeat and fear arise, even sacred bonds—sons, brothers, elders, and friends—can be cast aside. It implicitly critiques how the craving for victory and the chaos of battle can erode dharma-based loyalties.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the king’s troops, routed by the Pāṇḍavas, fled the battlefield. In their panic they abandoned their own close relatives and companions who were present in the fighting.