Shloka 516
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् अब तो आपका कुल और वंश पाण्डवोंसे ही चलनेवाला है। नाथ! आपको और गान्धारी देवीको पिण्डा-पानी तथा पुत्रसे प्राप्त होनेवाला सारा फल पाण्डवोंसे ही मिलनेवाला है। उन्हींपर यह सब कुछ अवलम्बित है
gāndhāryāstava vai nātha pāṇḍaveṣu pratiṣṭhitam | adya te kula-vaṁśaśca pāṇḍavair eva vartsyati | nātha tvayā ca gāndhāryā piṇḍodaka-kṛtaṁ phalam | putra-prāptaṁ ca yat sarvaṁ pāṇḍavebhya eva lapsyate | teṣv eva hy etad āśritam ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ! ഇനി നിങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ പാണ്ഡവന്മാരിൽ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിതം. ഇന്നുമുതൽ നിങ്ങളുടെ കുലവും വംശവും പാണ്ഡവന്മാരിലൂടെയേ തുടരും. സ്വാമീ! നിങ്ങളും ദേവി ഗന്ധാരിയും പിണ്ഡോദകകർമ്മങ്ങളാലും പുത്രബന്ധത്തിലൂടെയും ലഭിക്കേണ്ട സകല ഫലവും ഇനി പാണ്ഡവന്മാരിൽ നിന്നുമാത്രമേ ലഭിക്കൂ; ഇതെല്ലാം അവരിലേയ്ക്കാണ് ആശ്രിതം.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that dynastic continuity and the religious-ethical benefits tied to descendants (such as śrāddha offerings of piṇḍa and udaka) depend on surviving righteous heirs; after the war’s devastation, the responsibility for sustaining the elders’ posthumous rites and the family line rests with the Pāṇḍavas.
Vaiśampāyana explains that, with the Kuru line shattered by the war, the remaining hope for the continuation of the family and for the performance of ancestral rites for the elders (including Gāndhārī and her lord) lies with the Pāṇḍavas, who alone can uphold these obligations.