Shloka 11
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
Devanagari script
वे घोर तपस्यासे युक्त महाभागा तपस्विनी गान्धारी देवीका चिन्तन करने लगे। उन्होंने सोचा “गान्धारी देवी कुपित होनेपर तीनों लोकोंको जलाकर भस्म कर सकती हैं' ।। तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धि: समभवत् तदा | गान्धार्या: क्रोधदीप्ताया: पूर्व प्रशमनं भवेत्
Translation
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അന്നേരം അവന്റെ ബുദ്ധിയിൽ ഉദിച്ചു—ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ഗാന്ധാരീദേവിയെ ആദ്യം ശമിപ്പിക്കണം.
Word by Word
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
चिन्तयमानस्यof (him) who was thinking
चिन्तयमानस्य:
Sambandha
TypeVerb
Rootचिन्तयत् (चिन्त् + णिच्)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular, शतृ (present active participle)
बुद्धिःthought/idea, understanding
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
समभवत्arose/occurred
समभवत्:
TypeVerb
Rootभू (सम् + भू)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
गान्धार्याःof Gandhari
गान्धार्याः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगान्धारी
FormFeminine, Genitive, Singular
क्रोधदीप्तायाःof (her) blazing with anger
क्रोधदीप्तायाः:
Sambandha
TypeAdjective
Rootक्रोधदीप्ता
FormFeminine, Genitive, Singular
पूर्वम्beforehand/first
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
प्रशमनम्pacification, calming
प्रशमनम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रशमन
FormNeuter, Nominative, Singular
भवेत्should be/should happen
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes