Shloka 45
गान्धारी-प्रशमनम् — Pacification of Gāndhārī and Kṛṣṇa’s Counsel at Hāstinapura
प्रत्याश्चासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम् । शैब्य और सुग्रीव नामक अश्व जिनके वाहन हैं, उन भगवान् श्रीकृष्णके जाते समय पाण्डवोंने फिर उनसे कहा--'प्रभो! यशस्विनी गान्धारी देवीके पुत्र मारे गये हैं; अतः आप उस दु:खिया माताको धीरज बँधावें' ।। स प्रायात् पाण्डवैरुक्तस्तत् पुरं सात्वतां वर: । आससाद ततः: क्षिप्रं गान्धारीं निहतात्मजाम्
sa prāyāt pāṇḍavair uktas tat puraṁ sāttvatāṁ varaḥ | āsasāda tataḥ kṣipraṁ gāndhārīṁ nihatātmajām ||
പാണ്ഡവർ പുറപ്പെടുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ! യശസ്വിനിയായ ദേവി ഗാന്ധാരിയുടെ പുത്രന്മാർ ഹതരായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ദുഃഖിത മാതാവിന് ധൈര്യം പകരുക.” പാണ്ഡവർ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് സാത്വതശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ആ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് പുത്രഹതയായ ഗാന്ധാരിയെ അദ്ദേഹം शीഘ്രം സമീപിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
In the aftermath of violence, dharma expresses itself not only through victory or justice but through compassionate responsibility: the powerful (here, Kṛṣṇa) should actively console and steady those shattered by loss, acknowledging grief and preventing it from turning into further harm.
After being urged by the Pāṇḍavas, Kṛṣṇa departs and promptly goes to meet Gāndhārī, who has lost her sons, indicating an immediate move to address the moral and emotional crisis created by the war.