Shloka 7
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
दुष्करं भवता कर्म रणेडद्य सुमहत् कृतम् कौरवेन्द्र रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्,“कौरवराज दुर्योधनने गदायुद्धमें बड़ा भारी परिश्रम किया था। आज रणभूमिमें उसका वध करके आपने महान् एवं दुष्कर पराक्रम कर दिखाया है
duṣkaraṃ bhavatā karma raṇe'dya sumahat kṛtam | kauravendra raṇe hatvā gadayātikṛtaśramam ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നീ അത്യന്തം മഹത്തും ദുഷ്കരവുമായ കർമ്മം നിർവഹിച്ചു. ഗദായുദ്ധത്തിൽ അത്യധികം പരിശ്രമിച്ച് ക്ഷീണിച്ച കൗരവേന്ദ്രൻ ദുര്യോധനനെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ച് നീ ദുർലഭമായ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension of battlefield success: even when victory is achieved through extraordinary prowess, it remains a grave act—killing an opponent who has already been pushed to extreme exhaustion. It invites reflection on how martial achievement and ethical evaluation can coexist uneasily in the Mahābhārata’s dharma discourse.
Sañjaya reports and praises the decisive outcome of the mace-duel: Duryodhana, worn out by intense exertion in gada-yuddha, has been slain in battle. Addressing the Kuru-king (Yudhiṣṭhira), Sañjaya frames the act as a great and difficult exploit accomplished that day.