Shloka 11
Chapter 59: Baladeva’s Censure, Keśava’s Restraint, and Yudhiṣṭhira’s Moral Accounting
ये न: पुरा षण्ढतिलानवोचन् क्रूरा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्रा: । ते नो हता: सगणा: सानुबन्धा: काम स्वर्ग नरकं वा पताम:,*राजा धृतराष्ट्रके जिन क्रूर पुत्रोंने पहले हमें थोथे तिलोंके समान नपुंसक कहा था, वे अपने सेवकों और सम्बन्धियोंसहित हमारे हाथसे मार डाले गये। अब हम भले ही स्वर्गमें जायाँ या नरकमें गिरें, इसकी चिन्ता नहीं है”
sañjaya uvāca |
ye naḥ purā ṣaṇḍhatilān avocan krūrā rājño dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ |
te no hatāḥ sagaṇāḥ sānubandhāḥ kāmaṃ svargaṃ narakaṃ vā patāmaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ആ ക്രൂരപുത്രന്മാർ, മുമ്പ് ഞങ്ങളെ ‘ഷണ്ഡർ’ എന്നും തൊലി കളഞ്ഞ എള്ളുപോലെ വിലയില്ലാത്തവരെന്നും പരിഹസിച്ചവർ—അവർ തന്നെ ഇന്ന് തങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി ഞങ്ങളുടെ കൈകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇനി ഞങ്ങൾ സ്വർഗത്തിലേക്കുയരുകയോ നരകത്തിലേക്കുവീഴുകയോ ചെയ്താലും—ചിന്തയില്ല.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral peril of acting from wounded honor and vengeance: even after achieving retribution against cruel mockers, the speaker expresses indifference to heaven or hell, underscoring how rage and pride can eclipse concern for dharma and the karmic aftermath.
Sanjaya reports a triumphant, grim reflection: the Kauravas—who earlier derided the opposing side with a humiliating insult—have been killed along with their followers and allied connections, and the victors now speak as if the ultimate posthumous result (heaven or hell) no longer matters.