Shloka 92
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
किन्हींके अनेक और सर्पाकार मुख थे। किन्हीं-किन्हींके बहुत-सी भुजाएँ और गर्दनें थीं। किन्हींकी बहुसंख्यक भुजाएँ नाना प्रकारके वृक्षोंके समान जान पड़ती थीं। किन्हीं- किन्हींके मस्तक उनके कटि-प्रदेशमें ही दिखायी देते थे ।। भुजड़भोगवदना नानागुल्मनिवासिन: । चीरसंवृतगात्राश्ष नानाकनकवासस:,किन्हींके सर्पाकार मुख थे। कोई नाना प्रकारके गुल्मों और लताओंसे अपनेको आच्छादित किये हुए थे। कोई चीर वस्त्रसे ही अपनेको ढके हुए थे और कोई नाना प्रकारके सुनहरे वस्त्र धारण करते थे
bhujadbhogavadanā nānāgulmanivāsinaḥ | cīrasaṃvṛtagātrāś ca nānākānakavāsasaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ചിലർക്കു സർപ്പാകാരമുഖങ്ങൾ; അവരുടെ ഭുജങ്ങൾ ഭുജംഗഭോഗങ്ങൾപോലെ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി. ചിലർ നാനാവിധ കുറ്റിച്ചെടികളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരെപ്പോലെ, സസ്യാവരണത്തിൽ മറഞ്ഞുകിടന്നു. ചിലർ ചീർവസ്ത്രം മാത്രമിട്ട് ദേഹം മൂടി; മറ്റുചിലർ നാനാവിധ സ്വർണാഭ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse heightens the ethical atmosphere of the war by depicting unsettling, quasi-monstrous forms—suggesting that adharma and mass violence distort the moral and even perceptual order of the world. It functions as a warning: when righteousness collapses, the environment of human life becomes uncanny and disordered.
Vaiśampāyana describes strange beings or apparitional figures with serpent-like faces, coiling arms, and bodies either overgrown with thickets and creepers or covered in rags or golden garments. The description contributes to the ominous, portent-filled setting surrounding the climactic events of the Shalya Parva.