Shloka 48
कुमाराभिषेकप्रश्नः — Inquiry into Kumāra (Skanda) Investiture at Sarasvatī
जहाँ पूर्वकालमें साक्षात् राजाधिराज सोमने विधिपूर्वक राजसूय-यज्ञका अनुष्ठान किया था। उस श्रेष्ठ यजञ्ञमें बुद्धिमान विप्रवर महात्मा अत्रिने होताका कार्य किया था ।।
yatra pūrvakāle sākṣāt rājādhirājaḥ somo vidhivat rājasūya-yajñam anuṣṭhitavān | tasmin śreṣṭhe yajñe buddhimān vipravaro mahātmā atriṇe hotṛ-kāryaṃ kṛtavān || yasyānte 'bhūt sumahat dānavānāṃ daiteyānāṃ rākṣasānāṃ ca devaiḥ | yasmin yuddhe tārakākhyaṃ sutīvraṃ yatra skandas tārakākhyaṃ jaghāna ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ സ്ഥലത്ത് പുരാതനകാലത്ത് സാക്ഷാൽ രാജാധിരാജനായ സോമൻ വിധിപൂർവ്വം രാജസൂയയാഗം അനുഷ്ഠിച്ചു. ആ ശ്രേഷ്ഠ യാഗത്തിൽ ബുദ്ധിമാനായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ മഹാത്മാവ് അത്രി ഹോതൃകർമ്മം നിർവഹിച്ചു. യാഗാന്തത്തിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ദാനവന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരുമായി മഹാഭയങ്കരമായ ഒരു മഹാസമരം ഉണ്ടായി—അതി തീവ്രമായ ആ യുദ്ധത്തിൽ സ്കന്ദൻ ‘താരക’ എന്ന ദൈത്യനെ വധിച്ചു.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links rightful sovereignty and ritual propriety (vidhivat rājasūya) with the maintenance of cosmic order: when dharma is upheld through correct rites and qualified priests, destructive forces are ultimately checked, symbolized by Skanda’s slaying of Tāraka.
Vaiśaṃpāyana recalls a sacred location where Soma once performed a Rājasūya with the sage Atri as Hotṛ; the recollection expands into a mythic memory of a great war between gods and demonic hosts, culminating in Skanda killing the demon Tāraka.