Shloka 12
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
अवाकीर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वजाल्य पावकम्
vaiśampāyana uvāca | avākīrṇe sarasvatyās tīrthe prajvālālya pāvakam, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! സരസ്വതിയുടെ ‘അവാകീർണ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ ആ ധർമ്മാത്മാവും പ്രതാപവാനുമായ തപസ്വി മഹാക്രോധത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി അഗ്നി പ്രജ്വലിപ്പിച്ചു. ഇവിടെ പ്രസിദ്ധമായ കഥയുണ്ട്—ഒരു മഹാതപസ്വി ഋഷി ക്രോധദീപ്തനായി ഭീകരാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ യജ്ഞാഗ്നിയിൽ ഒരു രാജ്യത്തെയേയും പ്രതീകാത്മകമായി ഹോമം ചെയ്തതുപോലെ; ക്രോധം നയിക്കുന്ന തപസ്സും കർമശക്തിയും സമൂഹധർമ്മത്തിന് തന്നെ വിനാശകരമാകാമെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even a person described as dharmātmā (righteous) can become dangerous when overtaken by krodha (anger). The verse frames ritual and ascetic power as morally double-edged: when guided by restraint it supports dharma, but when fueled by wrath it can turn into destructive force.
Vaiśampāyana points to the Sarasvatī pilgrimage spot called Avākīrṇa, where a powerful ascetic kindles a sacrificial fire while seized by great anger. The surrounding narrative context (as preserved in the Gītā Press prose) connects this place with a severe rite in which a kingdom is ‘offered’/consumed in the fire, underscoring the potency—and peril—of such acts.