Shloka 34
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
ततस्तां वीरुधं॑ सोम॑ संकल्प्य सुमहातपा: । ऋचो यजूंषि सामानि मनसा चिन्तयन् मुनि:,सोमस्याभिषवं कृत्वा चकार विपुलं ध्वनिम् । तत्पश्चात् उन महातपस्वी त्रितने उस फैली हुई लतामें सोमकी भावना करके मन-ही- मन ऋग्ू, यजु और सामका चिन्तन किया। नरेश्वर! इसके बाद कंकड़ या बालू-कणोंमें सिल और लोढ़ेकी भावना करके उसपर पीसकर लतासे सोमरस निकाला। फिर जलमें घीका संकल्प करके उन्होंने देवताओंके भाग नियत किये और सोमरस तैयार करके उसकी आहुति देते हुए वेद-मन्त्रोंकी गम्भीर ध्वनि की
tatas tāṁ vīrudhaṁ somaṁ saṅkalpya sumahātapāḥ | ṛco yajūṁṣi sāmāni manasā cintayan muniḥ | somasyābhiṣavaṁ kṛtvā cakāra vipulaṁ dhvanim ||
അതിനുശേഷം അതിമഹാതപസ്വിയായ മുനി ആ പരന്ന വള്ളിയെ തന്നെ ‘സോമം’ എന്നു സംकल्पിച്ചു. പിന്നെ മനസ്സിൽ ഋക്, യജുസ്, സാമൻ മന്ത്രങ്ങളെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് സോമാഭിഷവം (പീഡനം) നടത്തി, ഗംഭീരവും വിപുലവുമായ ധ്വനി ഉയർത്തി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that disciplined austerity (tapas), correct Vedic knowledge, and focused intention (saṅkalpa) empower sacred action. Inner concentration and faithful adherence to mantra and ritual order can make worship effective even when external means are limited.
Vaiśampāyana narrates that a great sage mentally identifies a creeper as Soma, recalls the Ṛg, Yajus, and Sāman mantras, performs the Soma-pressing (abhiṣava), and produces a powerful ritual sound—signaling the successful enactment of a Soma rite through ascetic potency and mantra.