Shloka 14
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
अपूजयन् महाभागं यथास्य पितरं तथा । महान् सौभाग्यशाली और पुण्यात्मा सभी महर्षि भी महाभाग त्रितका उनके पिताके तुल्य ही सम्मान करते थे ।। कदाचिद्धि ततो राजन् भ्रातरावेकतद्वितौ,राजन्! एक दिनकी बात है, उनके दोनों भाई एकत और द्वित यज्ञ और धनके लिये चिन्ता करने लगे। शत्रुओंको संताप देनेवाले नरेश! उनके मनमें यह विचार उत्पन्न हुआ कि हमलोग त्रितको साथ लेकर यजमानोंका यज्ञ करावें और दक्षिणाके रूपमें बहुत-से पशु प्राप्त करके महान् फलदायक यज्ञका अनुष्ठान करें और उसीमें प्रसन्नतापूर्वक सोमरसका पान करें
vaiśampāyana uvāca | apūjayan mahābhāgaṃ yathāsya pitaraṃ tathā | mahān saubhāgyaśālī ca puṇyātmā ca tritā mahābhāgaḥ sarvair maharṣibhiḥ pituḥ samam eva pūjyata iti | kadācid dhi tato rājan bhrātarāv ekata-dvitau | yajñārthaṃ dhanārthaṃ ca cintayām āsatuḥ | teṣāṃ matiḥ samapadyata—tritaṃ saha nītvā yajamānānāṃ yajñān kārayāvaḥ, dakṣiṇārthaṃ bahūn paśūn prāpya mahāphalān yajñān anutiṣṭhāvaḥ, tatra ca somapānaṃ prītimanasaḥ kuryāma iti |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാഭാഗനായ ത്രിതനെ എല്ലാ ഋഷിമാരും അവന്റെ പിതാവിനെപ്പോലെ തന്നേ ആദരിച്ചു. പിന്നെ, രാജാവേ, ഒരുനാൾ അവന്റെ രണ്ടു സഹോദരന്മാരായ ഏകതയും ദ്വിതയും യാഗവും ധനവും സംബന്ധിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവരുടെ മനസ്സിൽ ഈ ചിന്ത ഉദിച്ചു—“ത്രിതനെ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി യജമാനന്മാരുടെ യാഗങ്ങൾ നടത്തിക്കൊള്ളാം; ദക്ഷിണയായി അനവധി പശുക്കളെ നേടി മഹാഫലപ്രദമായ യാഗം അനുഷ്ഠിക്കാം; അവിടെ സന്തോഷചിത്തരായി സോമപാനം ചെയ്യാം।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how outwardly sacred acts (yajña, Soma rites) can be pursued with mixed motives—honor and spiritual merit on one side, wealth and gain on the other—preparing a moral contrast between true virtue (Trita’s recognized righteousness) and potentially self-serving calculation.
Trita is widely revered like his father. His brothers Ekata and Dvita then plan to take him along to perform sacrifices for patrons, obtain many cattle as fees (dakṣiṇā), conduct highly rewarding rites, and enjoy Soma—introducing their scheme and the dynamics among the three brothers.