Shloka 43
Adhyāya 33: Rauhiṇeya (Balarāma) is welcomed and takes his seat to witness the gadā-engagement
आयसे पुरुषे राजन् भीमसेनजिघांसया । “मैं नहीं मानता कि आपलोग युद्धमें गदाधारी दुर्योधनका सामना करनेमें समर्थ हैं। राजन्! इसने भीमसेनका वध करनेकी इच्छासे उनकी लोहेकी मूर्तिके साथ तेरह वर्षोतक गदायुद्धका अभ्यास किया है,राज्ञापि धृतराष्ट्रेण त्वया चास्मासु यत् कृतम् । समर तद् दुष्कृतं कर्म यद् भूतं वारणावते “दुर्योधन! तूने तथा राजा धृतराष्ट्रने भी हमलोगोंपर जो-जो अत्याचार किया था और वारणावत नगरमें जो कुछ हुआ था, उन सारे पापकर्मोंको याद कर ले
āyase puruṣe rājan bhīmasenajighāṃsayā | rājñāpi dhṛtarāṣṭreṇa tvayā cāsmāsu yat kṛtam | samare tad duṣkṛtaṃ karma yad bhūtaṃ vāraṇāvate ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, ഭീമസേനനെ വധിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ ദുര്യോധനൻ ഇരുമ്പ് പ്രതിമയോടൊപ്പം പതിമൂന്ന് വർഷം ഗദായുദ്ധം അഭ്യസിച്ചു. ദುರ്യോധനാ, ധൃതരാഷ്ട്രനും നീയും ഞങ്ങളോടു ചെയ്ത ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും, വാരണാവതത്തിൽ സംഭവിച്ചതും എല്ലാം ഓർക്കുക; ഈ സമരത്തിൽ ആ പാപകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലമാണ് ഇന്ന് നിന്റെ മുന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്।
संजय उवाच
Educational Q&A
Deliberate wrongdoing—especially sustained cruelty and injustice—accumulates moral consequence. The verse frames the battlefield not merely as a contest of strength but as a moment where past adharmic acts (such as the Varanavata plot) return as accountability.
Sanjaya describes Duryodhana’s long preparation to kill Bhima, including practice against an iron effigy, and then invokes the memory of earlier atrocities committed by Duryodhana and supported by Dhritarashtra—particularly the events at Varanavata—implying that the present combat is the fruition of those past deeds.