Shloka 58
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
यद्येकस्तु न हन्तव्यो बहुभिर्धर्म एव तु । तदाभिमन्युं बहवो निजघ्नुस्त्वन्मते कथम्,न्यायपूर्वक युद्ध करनेवाले वीरोंके लिये परम उत्तम इन्द्रलोककी प्राप्ति बतलायी गयी है। “बहुत-से योद्धा मिलकर किसी एक वीरको न मारें' यदि यही धर्म है तो तुम्हारी सम्मतिसे अनेक महारथियोंने अभिमन्युका वध कैसे किया?
yady ekas tu na hantavyo bahubhir dharma eva tu | tadābhimanyuṃ bahavo nijaghnus tvanmate kathaṃ ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—പലരും ചേർന്ന് ഒരൊറ്റ വീരനെ വധിക്കരുതെന്നതാണു ധർമ്മമെങ്കിൽ, നിന്റെ തന്നെ വിധിപ്രകാരം അനേകം മഹാരഥർ ഒന്നിച്ചു അഭിമന്യുവിനെ എങ്ങനെ വധിച്ചു? നീ ന്യായമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന വീരന്മാർക്ക് പരമമായ ഇന്ദ്രലോകപ്രാപ്തി പറയുന്നു; എന്നാൽ ഈ പ്രവൃത്തി ന്യായയുദ്ധനിയമത്തിന് വിരുദ്ധമായി തോന്നുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse probes the consistency of dharma in warfare: if righteous combat forbids many attacking one, then the collective killing of Abhimanyu becomes an ethical breach. It highlights the tension between proclaimed ideals of just war and actions driven by expediency.
Yudhiṣṭhira challenges the opposing side’s moral reasoning, pointing to Abhimanyu’s death—caused by multiple warriors together—as evidence that their conduct contradicted accepted rules of fair battle, even while they claim heavenly reward for righteous fighters.