Shloka 46
Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
स्थान नारोचयंस्तत्र ततस्ते हृदम भ्ययु: । सायंकालमें विजयी पाण्डवोंकी गर्जना सुनकर और अपने सारे शिविरके लोगोंको भागा हुआ देखकर राजा दुर्योधनको चाहनेवाले उन तीनों महारथियोंको वहाँ ठहरना अच्छा न लगा; इसलिये वे उसी सरोवरके तटपर गये,तत:ः किलकिलाशब्द: प्रादुरासीद् विशाम्पते । पाण्डवानां प्रह्ृशानां पठचालानां च सर्वश: प्रजानाथ! फिर तो हर्षमें भरे हुए पाण्डव और पांचालोंकी किलकिलाहटका शब्द सब ओर गूँजने लगा
sthānaṃ nārocayaṃs tatra tatas te hṛdam abhyayuḥ | tataḥ kila-kilā-śabdaḥ prādurāsīd viśāmpate | pāṇḍavānāṃ prahṛṣṭānāṃ pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ നില്ക്കുന്നത് അവർക്കു രുചിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ട് അവർ ആ തടാകത്തിൻ കരയിലേക്കു നീങ്ങി. പ്രജാനാഥാ! പിന്നെ ഹർഷോന്മാദത്തോടെ നിറഞ്ഞ പാണ്ഡവന്മാരുടെയും പാഞ്ചാലന്മാരുടെയും കിളിക്കിളി മുഴക്കം എല്ലാടവും മുഴങ്ങി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical-psychological reality of war: collective joy and confidence surge with victory, while the opposing side’s resolve collapses when it perceives disorder and abandonment. It implicitly warns that adharma-driven ambition often ends in isolation and loss of morale.
Sañjaya reports that certain warriors no longer wish to stay where they are; immediately afterward, loud celebratory cries resound everywhere as the Pāṇḍavas and Pāñcālas rejoice, signaling a decisive swing in battlefield momentum.