Shloka 89
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
तमब्रवीत् सत्यधृति: प्रणतं त्वग्रत: स्थितम्,एतद् वै कारणं सर्व विस्तरेण निवेदय । सत्यपरायण विदुरने प्रणाम करके सामने खड़े हुए युयुत्सुसे कहा--“बेटा! बड़े सौभाग्यकी बात है कि कौरवोंके इस विकट संहारमें भी तुम जीवित बच गये हो; परंतु राजा युधिष्ठिरके हस्तिनापुरमें प्रवेश करनेसे पहले ही तुम यहाँ कैसे चले आये? यह सारा कारण मुझे विस्तारपूर्वक बताओ'
tam abravīt satyadhṛtiḥ praṇataṁ tv agrataḥ sthitam | etad vai kāraṇaṁ sarvaṁ vistareṇa nivedaya ||
അപ്പോൾ സത്യധൃതി (വിദുരൻ) നമസ്കരിച്ച് മുന്നിൽ നിന്ന അവനോട് പറഞ്ഞു—“മകനേ, ഇതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക. കൗരവരുടെ ഈ ഭീകരസംഹാരത്തിനിടയിലും നീ ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ടത് മഹാസൗഭാഗ്യം; എന്നാൽ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ നീ ഇവിടെ എങ്ങനെ എത്തി? സമസ്ത കാരണവും വിശദമായി അറിയിക്ക.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights truth-centered inquiry and responsible speech: a wise elder (Vidura, ‘steadfast in truth’) asks for a complete, detailed account before judging events, emphasizing ethical discernment in the chaotic aftermath of war.
After the catastrophic destruction of the Kauravas, Vidura (Satyadhṛti) addresses Yuyutsu, who has come respectfully. Vidura expresses surprise that Yuyutsu arrived before Yudhiṣṭhira’s formal entry into Hastināpura and asks him to explain the full reason in detail.