Shloka 43
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
तदुद्यतगदाप्रासमकापुरुषसेवितम् | प्रावर्तत महद् युद्ध राजन दुर्मन्त्रिते तव,राजन्! फिर तो आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप वह महान् युद्ध आरम्भ हो गया, जो कायरोंसे नहीं, वीर पुरुषोंसे सेवित था। उस समय सभी योद्धाओंके हाथोंमें गदा अथवा प्रास उठे रहते थे
tad udyata-gadā-prāsaṃ akā-puruṣa-sevitam | prāvartata mahad yuddhaṃ rājan durmantrite tava ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! നിന്റെ ദുർമന്ത്രത്തിന്റെ ഫലമായി ആ മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; അത് ഭീരുക്കളുടേതല്ല, വീരപുരുഷന്മാർ സേവിക്കുന്ന സമരം. അപ്പോൾ യോദ്ധാക്കളുടെ കൈകളിൽ ഗദകളും പ്രാസങ്ങളും ഉയർന്നിരുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores moral responsibility in leadership: misguided counsel (durmantrita) given or accepted by a king can unleash vast harm. It frames war not as an abstract fate but as a consequence of ethical failure in judgment and governance.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the great battle has begun. Warriors stand prepared with maces and spears raised, and the conflict is depicted as one entered by the brave rather than the cowardly—while also being explicitly linked to the king’s ill-advised decisions.