Shloka 20
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
संहारे सर्वतो जाते पृथिव्यां शोकसम्भवे । बद्दीनामुत्तमस्त्रीणां सीमन्तोद्धरणे तथा,माननीय नरेश! जब सब ओरसे वह मर्यादाशून्य युद्ध होने लगा, आपके और शत्रुपक्षके योद्धा मारे जाने लगे, युद्धपरायण वीरोंकी गर्जना और श्रेष्ठ शंखोंकी ध्वनि होने लगी, धनुर्धरोंकी ललकार, सिंहनाद और गर्जनाओंके साथ जब वह युद्ध औचित्यकी सीमाको पार कर गया, योद्धाओंके मर्मस्थल विदीर्ण किये जाने लगे, विजयाभिलाषी योद्धा इधर-उधर दौड़ने लगे, रणभूमिमें सब ओर शोकजनक संहार होने लगा, बहुत-सी सुन्दरी स्त्रियोंके सीमन्तके सिन्दूर मिटाये जाने लगे तथा सारी मर्यादाओंको तोड़कर अत्यन्त भयंकर महायुद्ध चलने लगा, उस समय विनाशकी सूचना देनेवाले अति दारुण उत्पात प्रकट होने लगे
saṃhāre sarvato jāte pṛthivyāṃ śokasambhave | baddhīnām uttamastrīṇāṃ sīmanto-ddharaṇe tathā ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ എല്ലാടവും ദുഃഖം വിതയ്ക്കുന്ന സംഹാരം പടർന്നപ്പോൾ, അനേകം ഉത്തമസ്ത്രീകളുടെ സൗഭാഗ്യചിഹ്നമായ സീമന്തം മായുമ്പോൾ, നാശത്തെ അറിയിക്കുന്ന അത്യന്തം ദാരുണമായ അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
When war abandons restraint and dharmic limits, its harm is not only physical but social and moral: it spreads grief across the land, symbolized by the wiping away of women’s auspicious marks, and nature itself seems to warn through ominous signs.
Sañjaya describes the battlefield turning into all-sided carnage. The scale of death brings universal sorrow, including the bereavement of many women, and at that moment terrifying portents arise, signaling impending ruin.