Shloka 87
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
अश्वत्थामा ततो राज्ञा हताश्वं विरथीकृतम् तमपोवाह हार्दिक्यं स्वरथेन युधिष्ठिरात्,इसके बाद अभश्व॒त्थामा अपने रथके द्वारा घोड़ोंके मारे जानेसे रथहीन हुए कृतवर्माको राजा युधिष्ठिरके पाससे दूर हटा ले गया
aśvatthāmā tato rājñā hatāśvaṁ virathīkṛtam | tam apovāha hārdikyaṁ svarathena yudhiṣṭhirāt ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം അശ്വത്ഥാമ തന്റെ രഥം ഉപയോഗിച്ച്, കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനാൽ രഥരഹിതനായ ഹാർദിക്യൻ (കൃതവർമ്മ)നെ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരന്റെ സമീപത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റിക്കൊണ്ടുപോയി. യുദ്ധത്തിൽ ഇതാണ് സഹധർമ്മം—അപകടത്തിൽപ്പെട്ട കൂട്ടാളിയെ രക്ഷിച്ച് സുരക്ഷിതനാക്കുക.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid violent conflict, a warrior’s immediate dharma includes safeguarding comrades who are suddenly exposed—here, removing a chariotless ally from imminent danger reflects loyalty, responsibility, and practical battlefield ethics.
Kṛtavarmā (Hārdikya) has lost his horses and is effectively without a fighting chariot near Yudhiṣṭhira. Aśvatthāmā brings his own chariot and pulls him away from Yudhiṣṭhira to save him and reposition him.