Shloka 90
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
विमुक्तकेशाश्षाप्यन्ये नाभ्यजानन् परस्परम् । उत्पतन्तो5पतन_ श्रान्ता: केचित् तत्रा भ्रमंस्तदा,दूसरे बहुत-से योद्धा बाल बिखेरे हुए भागते थे। उस दशामें वे एक-दूसरेको पहचान नहीं पाते थे। कोई उछलते हुए भागते और थककर गिर जाते थे तथा कोई उसी स्थानपर चक्कर काटते रहते थे
vimuktakeśāś cāpy anye nābhyajānann parasparam | utpatanto 'patan śrāntāḥ kecit tatrā bhramaṃs tadā ||
മറ്റുചിലർ മുടി അഴിച്ചുവിട്ട നിലയിൽ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ആ അവസ്ഥയിൽ അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ തിരിച്ചറിയാനായില്ല। ചിലർ ചാടിച്ചാടി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച് ക്ഷീണിച്ച് വീണു; ചിലർ അതേ സ്ഥലത്ത് തന്നെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞു നടന്നു।
संजय उवाच
Educational Q&A
War’s violence culminates in moral and psychological collapse: fear and exhaustion erase discernment and even basic recognition of one’s own companions, illustrating the dehumanizing consequences of adharma-driven conflict.
Sanjaya describes the battlefield aftermath: warriors, hair dishevelled, flee in terror; they cannot identify one another, some run and collapse from fatigue, while others stagger and circle about in confusion.