Shloka 69
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् | रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां कुटुम्बिनीम्
kālīṁ raktāsyanayanāṁ raktamālyānulepanām | raktāmbaradharām ekāṁ pāśahastāṁ kuṭumbinīm ||
അപ്പോൾ പാണ്ഡവപക്ഷത്തിലെ യോദ്ധാക്കൾ മൂർത്തിമതിയായ കാലരാത്രിയെ കണ്ടു—ദേഹം കറുപ്പ്, എന്നാൽ മുഖവും കണ്ണുകളും രക്തവർണ്ണം. ചുവന്ന പുഷ്പമാലയും ചുവന്ന ചന്ദനലേപവും ചുവന്ന വസ്ത്രവും ധരിച്ചവൾ. അവൾ ഏകാകിനി, വിചിത്ര, കൈയിൽ പാശം പിടിച്ച്, സ്വന്തം സഖീഗണത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിൽക്കുകയായിരുന്നു. അവൾ പാട്ടുപാടിക്കൊണ്ട് നിൽക്കെ, ഭീകര പാശങ്ങളാൽ മനുഷ്യരെയും കുതിരകളെയും ആനകളെയും ബന്ധിച്ച് കൊണ്ടുപോകുകയായിരുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
When warfare descends into adharma, its consequences are portrayed as inevitable and supra-human: Death/Time (Kālarātri) ‘binds’ beings like a noose, emphasizing karmic ripening and the collapse of moral restraint.
In Sañjaya’s report, the warriors perceive a terrifying embodied figure—Kālarātri—marked by red eyes and mouth, red adornments and clothing, holding a noose and accompanied by attendants. The apparition functions as a portent that many lives are about to be taken and that the night’s violence is under the shadow of inexorable death.