Shloka 156
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
अभ्यजानादमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् | अमेय आत्मबलसे सम्पन्न रणदुर्मद धृष्टद्युम्न उसके पैर लगते ही जाग उठा और जागते ही उसने महारथी द्रोणपुत्रको पहचान लिया
sañjaya uvāca | abhyajānād ameyātmā droṇaputraṁ mahāratham | ameya-ātmabalasaṁpannaṁ raṇadurmadam | dhṛṣṭadyumnaḥ pādābhyāṁ spṛṣṭaḥ prabuddhaḥ prabuddhaś ca mahārathiṇaṁ droṇaputram abhyajānāt | etādīdṛśakaṁ vṛttaṁ rājan suptajane vibho | sākṣād devarāja indro 'pi tāṁ daśāṁ prāpya teṣāṁ kiñcid api na vyakaroṣyat | prabho nareśvara tasmin rātrau sarveṣu suptyeṣv evaṁvidhā ghaṭanā samabhavat | tato janakṣayaṁ kṛtvā pāṇḍavānāṁ mahātyayam |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപരിമിതാത്മാവും അളവറ്റ ആത്മബലസമ്പന്നനുമായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചയുടൻ അവൻ ഉണർന്നു; ഉണർന്നതുമാത്രത്തിൽ യുദ്ധോന്മത്തനും ധൃഷ്ടനുമായ മഹാരഥൻ ദ്രോണപുത്രൻ അശ്വത്ഥാമാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഹേ രാജൻ, ഹേ വിഭോ! ജനങ്ങൾ എല്ലാം നിദ്രയിൽ ആയിരുന്ന രാത്രിയിൽ ഇത്തരമൊരു സംഭവം നടന്നു. ആ നിലയിൽ സാക്ഷാൽ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനും അവരെ തടയാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. തുടർന്ന് അവൻ ജനസംഹാരം നടത്തി പാണ്ഡവർക്ക് മഹാവിപത്ത് വരുത്തി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the moral collapse of warfare when combat shifts from open battle to killing the sleeping; it frames the night slaughter as a catastrophic, ethically charged turning point whose consequences exceed ordinary restraint—even divine power is invoked to stress the extremity of the situation.
During the night, Dhrishtadyumna is awakened by a touch at his feet and immediately recognizes Aśvatthāman (Drona’s son), described as a formidable, battle-maddened warrior. Sañjaya reports that, with everyone asleep, a dreadful incident unfolds, culminating in a mass killing that becomes a great calamity for the Pāṇḍavas.