Shloka 14
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
संजय! पहले समस्त भूमण्डलपर मेरी आज्ञा चलती थी और मैं सबका शिरमौर था; ऐसा होकर अब मैं दूसरोंका दास बनकर कैसे रहूँगा। मैंने स्वयं ही अपने जीवनकी अन्तिम अवस्थाको दुःखमय बना दिया है! ।।
kathaṁ bhīmasya vākyāni śrotuṁ śakṣyāmi sañjaya | yena putraśataṁ pūrṇam ekena nihataṁ mama ||
സഞ്ജയാ! ഒറ്റയ്ക്കായി എന്റെ മുഴുവൻ നൂറു പുത്രന്മാരെയും വധിച്ച ആ ഭീമസേനന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ എങ്ങനെ കേൾക്കും? അത് അസഹ്യം—എന്റെ കുലനാശവും എന്റെ തന്നെ കർമങ്ങളുടെ കഠിനഫലവും അതിലൂടെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral weight of consequences: grief is intensified when one must face the agent of one’s downfall, and it implicitly points to how adharma-driven choices (partiality, ambition, refusal to restrain wrongdoing) culminate in irreversible loss.
In the aftermath of the Kurukṣetra catastrophe, Dhṛtarāṣṭra, speaking to Sañjaya, recoils at the prospect of hearing Bhīma’s words, because Bhīma is the warrior who single-handedly killed Dhṛtarāṣṭra’s hundred sons, making the king’s sorrow and humiliation acute.