Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

मैव सम सुकृताललोकान्‌ गच्छेत्‌ पार्थों वृकोदर: । यदि वक्षो हि ते भित्त्वा न पिबेच्छोणितं रणे,वैशम्पायन उवाच तस्य राजा सिंहगते: सखेलं दुर्योधनो भीमसेनस्य हर्षात्‌ गतिं स्वगत्यानुचकार मन्दो निर्गच्छतां पाण्डवानां सभाया: वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब पाण्डवलोग सभाभवनसे निकले, उस समय मन्दबुद्धि राजा दुर्योधन हर्षमें भरकर सिंहके समान मस्तानी चालसे चलनेवाले भीमसेनकी खिल्ली उड़ाते हुए उनकी चालकी नकल करने लगा

bhīmasena uvāca |

maiva sama-sukṛtāl lokān gacchet pārtho vṛkodaraḥ |

yadi vakṣo hi te bhittvā na pibec choṇitaṃ raṇe ||

vaiśampāyana uvāca |

tasya rājā siṃha-gateḥ sa-khelaṃ duryodhano bhīmasenasya harṣād gatiṃ sva-gatyānucakāra |

mandho nirgacchatāṃ pāṇḍavānāṃ sabhāyāḥ ||

ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ നെഞ്ച് പിളർത്തി നിന്റെ രക്തം ഞാൻ കുടിക്കാതിരുന്നാൽ, അർജുനനും ഞാനും ഒരേ പുണ്യലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കാതിരിക്കട്ടെ. വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! പാണ്ഡവർ സഭാമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ മന്ദബുദ്ധിയായ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ, സിംഹത്തെപ്പോലെ ഗർവത്തോടെ നടക്കുന്ന ഭീമസേനനെ പരിഹസിച്ച്, തന്റെ നടപ്പിലൂടെ അവന്റെ നടപ്പ് അനുകരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
समequally/like
सम:
TypeIndeclinable
Rootसम
सुकृतात्from merit (good deeds)
सुकृतात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसुकृत
FormNeuter, Ablative, Singular
लोकान्worlds/realms
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Plural
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
TypeVerb
Rootगम्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular
पार्थःPartha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
वृकोदरःVrikodara (Bhima; 'wolf-bellied')
वृकोदरः:
Karta
TypeNoun
Rootवृकोदर
FormMasculine, Nominative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
वक्षःchest
वक्षः:
Karma
TypeNoun
Rootवक्षस्
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तेof you/your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootत्वद्
FormGenitive, Singular
भित्त्वाhaving split/pierced
भित्त्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
FormAbsolutive (Ktva), Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
पिबेत्should drink
पिबेत्:
TypeVerb
Rootपा
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular
शोणितम्blood
शोणितम्:
Karma
TypeNoun
Rootशोणित
FormNeuter, Accusative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormGenitive, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सिंहगतिःhaving a lion-like gait
सिंहगतिः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootसिंहगति
FormMasculine, Nominative, Singular
सखेलम्in jest/mockingly
सखेलम्:
TypeIndeclinable
Rootसखेल
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमसेनस्यof Bhimasena
भीमसेनस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Genitive, Singular
हर्षात्from/with joy
हर्षात्:
Karana
TypeNoun
Rootहर्ष
FormMasculine, Ablative, Singular
गतिम्gait/movement
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
स्वगत्याwith his own gait
स्वगत्या:
Karana
TypeNoun
Rootस्वगति
FormFeminine, Instrumental, Singular
अनुचकारimitated/followed
अनुचकार:
TypeVerb
Rootअनु-चर्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
मन्दःdull-witted/slow
मन्दः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootमन्द
FormMasculine, Nominative, Singular
निर्गच्छताम्of (those) going out
निर्गच्छताम्:
Sambandha
TypeVerb
Rootनिर्-गम्
FormPresent active participle (Śatṛ), Masculine, Genitive, Plural
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Plural
सभायाःfrom the assembly hall
सभायाः:
Apadana
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Ablative, Singular

भीमसेन उवाच

B
Bhīmasena (Bhīma, Vṛkodara)
A
Arjuna (Pārtha)
D
Duryodhana
V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
P
Pāṇḍavas
S
Sabhā (assembly hall)

Educational Q&A

The passage highlights how unchecked pride and mockery deepen enmity and propel adharma: Duryodhana’s taunt adds humiliation to injustice, while Bhīma’s fierce vow shows how anger can harden into violent resolve—ethically warning that insults and wrath both escalate conflict.

After the events in the assembly, the Pāṇḍavas depart. Bhīma utters a terrifying battlefield vow against Duryodhana (to split his chest and drink his blood). Immediately after, Duryodhana, elated and foolish, imitates Bhīma’s lion-like gait to ridicule him as they leave the sabhā.