Shloka 4
अक्षदेवन-प्रवर्तनम् | Commencement of the Dice Game
दुर्योधन बोला--पिताजी! जो राजा आर्य, सत्यप्रतिज्ञ, महाव्रती, विद्वान, वक्ता, वेदोक्त यज्ञोंके अन्तमें अवभूथ-स्नान करनेवाले, धैर्यवानू, लज्जाशील, धर्मात्मा, यशस्वी तथा मूर्धाभिषिक्त थे, वे सभी इन धर्मराज युधिष्ठिरकी उपासना करते थे। राजाओंने दक्षिणामें देनेके लिये जो गौएँ मँगवायी थीं, उन सबको मैंने जहाँ-तहाँ देखा। उनके दुग्धपात्र काँसेके थे। वे सब-की-सब जंगलोंमें खुली चरनेवाली थीं तथा उनकी संख्या कई हजार थी।। आजहुस्तत्र सत्कृत्य स्वयमुद्यम्य भारत | अभिषेकार्थमव्यग्रा भाण्डमुच्चावचं नूपा:,भारत! राजालोग युधिष्ठिरके अभिषेकके लिये स्वयं ही प्रयत्न करके शान्तचित्त हो सत्कारपूर्वक छोटे-बड़े पात्र उठा-उठाकर ले आये थे। बाह्नीकनरेश रथ ले आये, जो सुवर्णसे सजाया गया था। सुदक्षिणने उस रथमें काम्बोजदेशके सफेद घोड़े जोत दिये
duryodhana uvāca—pitā! ye rājāna āryāḥ satyapratijñā mahāvratā vidvāṃso vaktāro vedoktānāṃ yajñānām ante ’vabhṛtha-snāna-kāriṇaḥ dhairyavantaḥ lajjāśīlā dharmātmāno yaśasvinaś ca mūrdhābhiṣiktāḥ, te sarve dharmarāja-yudhiṣṭhirasya upāsanāṃ kurvanti sma. rājabhir dakṣiṇā-dānārthaṃ yā gāvo ’nītāḥ, tāḥ sarvā mayā yatra-tatra dṛṣṭāḥ; tāsāṃ dugdha-pātrāṇi kāṃsyāni āsan; sarvā araṇyeṣu mukta-cāriṇyaḥ; saṃkhyā ca sahasraśaḥ. adya tu tatra satkṛtya svayam udyamya bhārata, abhiṣekārtham avyagrāḥ bhāṇḍam uccāvacam ūcuḥ. bāhlīka-nareśo rathaṃ ānayat suvarṇa-vibhūṣitam; sudakṣiṇaś ca tasmin rathye kāmboja-deśīyān śvetān aśvān yojayām āsa.
ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—“പിതാവേ! ആചരണത്തിൽ ആര്യർ, പ്രതിജ്ഞയിൽ സത്യനിഷ്ഠർ, വ്രതത്തിൽ മഹാന്മാർ, പണ്ഡിതരും വാഗ്മികളും—വേദോക്ത യജ്ഞങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി അവസാനം അവഭൃഥസ്നാനം ചെയ്തവർ—ധൈര്യശാലികൾ, ലജ്ജാശീലർ, ധർമ്മാത്മാക്കൾ, യശസ്വികൾ, മൂർധാഭിഷിക്ത രാജാക്കന്മാർ—അവർ എല്ലാവരും ധർമ്മരാജ യുധിഷ്ഠിരനെ വണങ്ങി സേവിച്ചു. ദക്ഷിണയായി നൽകാൻ രാജാക്കന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന പശുക്കളെ ഞാൻ ഇവിടെ അവിടെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു; അവയുടെ ദുഗ്ധപാത്രങ്ങൾ കാംസ്യമായിരുന്നു, അവ കാടുകളിൽ സ്വേച്ഛയായി മേയുകയായിരുന്നു, എണ്ണം അനേകം ആയിരം. ഇന്നും, ഓ ഭാരതാ! അവർ തന്നെ ശാന്തചിത്തരായി ആദരപൂർവ്വം യുധിഷ്ഠിരന്റെ അഭിഷേകാർത്ഥം പരിശ്രമിച്ച്, ചെറുതും വലുതുമായ പലവിധ പാത്രങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു. ബാഹ്ലീക രാജാവ് സ്വർണ്ണാലങ്കൃതമായ ഒരു രഥം കൊണ്ടുവന്നു; സുദക്ഷിണൻ അതിൽ കാംബോജദേശത്തിലെ വെളുത്ത കുതിരകളെ കെട്ടി.”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how ritual merit, truthful vows, and righteous reputation draw public honor: kings who embody dharma naturally receive reverence. At the same time, it implicitly warns that witnessing another’s rightful glory can provoke envy and resentment, which becomes ethically dangerous when it overrides discernment.
Duryodhana reports to his father that many eminent kings are honoring Yudhiṣṭhira and energetically supporting his consecration. He describes the immense wealth and ritual preparations—thousands of cows for dakṣiṇā, many vessels, a gold-adorned chariot brought by the Bāhlīka king, and white Kāmboja horses yoked by Sudakṣiṇa—underscoring the grandeur that fuels his agitation.