Shloka 19
Dhṛtarāṣṭra–Duryodhana Saṃvāda on Restraint and Rājānīti
Chapter 50
सर्वा च पृथिवीं चैव युधिष्ठिरवशानुगाम् । स्थिरो5स्मि यो5हं जीवामि दुःखादेतद् ब्रवीमि ते,सारी पृथ्वी युधिष्ठिरके अधीन हो गयी है; फिर भी मैं पाषाणतुल्य हूँ, जो कि ऐसा दुःख प्राप्त होनेपर भी जीवित हूँ और आपसे बातें करता हूँ
sarvā ca pṛthivīṃ caiva yudhiṣṭhiravaśānugām | sthiro 'smi yo 'haṃ jīvāmi duḥkhād etad bravīmi te ||
ദുര്യോധനൻ പറയുന്നു—സകല ഭൂമിയും യുധിഷ്ഠിരന്റെ വശത്തിലായി അവന്റെ ഇച്ഛാനുസരണം നടക്കുന്നു. എന്നിട്ടും ഞാൻ കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലൻ—ഇത്ര ദുഃഖത്തിലും ജീവിച്ചിരിച്ച് നിന്നോട് ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നു.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how envy and wounded pride can make a person interpret another’s rightful success as unbearable personal loss. Ethically, it warns that inner vices—especially jealousy—distort judgment and prevent acceptance, gratitude, and self-restraint.
In the aftermath of Yudhiṣṭhira’s rise in power and prestige, Duryodhana voices his anguish and resentment, emphasizing that even though Yudhiṣṭhira now commands the whole realm, he (Duryodhana) remains grimly alive and speaking despite the pain—signaling the brewing hostility that will later drive the conflict.