Shloka 30
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
तत्र गत्वार्जुनो दण्डमाजहारामितं धनम् | तात! वह सब देखकर मुझे ज्वर-सा आ गया। भरतश्रेष्ठ! वैसे ही सुवर्णकलशोंको लेकर पाण्डवलोग जल लानेके लिये पूर्व, दक्षिण, पश्चिम समुद्रतक तो जाया करते थे, किंतु सुना जाता है कि उत्तर समुद्रके समीप, जहाँ पक्षियोंके सिवा मनुष्य नहीं जा सकते, वहाँ भी जाकर अर्जुन अपार धन करके रूपमें वसूल कर लाये ।। इदं चाद्भुतमत्रासीत् तन््मे निगदतः शूणु,युधिष्ठिरके राजसूययज्ञमें एक यह अद्भुत बात और भी हुई थी, वह मैं बताता हूँ; सुनिये
tatra gatvārjuno daṇḍam ājahārāmitaṃ dhanam |
അവിടെ ചെന്ന അർജുനൻ ദണ്ഡം (കരം) ഈടാക്കി അമിതമായ ധനം കൊണ്ടുവന്നു. താതാ! അത് എല്ലാം കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് ജ്വരം പിടിച്ചതുപോലെ തോന്നി. ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! പാണ്ഡവർ സ്വർണ്ണകലശങ്ങൾ എടുത്ത് ജലം കൊണ്ടുവരാൻ കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ് സമുദ്രങ്ങളിലേക്കു പോകാറുണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ വടക്കൻ സമുദ്രത്തിന്റെ സമീപം—പക്ഷികൾ ഒഴികെ മനുഷ്യർ പോകാൻ കഴിയാത്തിടത്തേക്കും—അർജുനൻ ചെന്നു ദണ്ഡരൂപത്തിൽ അതിരില്ലാത്ത ധനം ശേഖരിച്ച് കൊണ്ടുവന്നുവെന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയയാഗത്തിൽ മറ്റൊരു അത്ഭുതവും സംഭവിച്ചിരുന്നു; ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുക.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how visible success—wealth, reach, and ritual prestige—can inflame envy and inner distress. Duryodhana’s “fever” shows the ethical danger of jealousy: it distorts perception and becomes a seed of hostility, even when the achievements described are framed as lawful royal acts (daṇḍa/tribute) connected with Yudhiṣṭhira’s Rājasūya.
Duryodhana is describing Arjuna’s extraordinary collection of tribute and wealth for Yudhiṣṭhira’s Rājasūya, including journeys to farthest oceans and even a mythic northern limit. Overwhelmed by what he sees and hears, Duryodhana confesses a burning, fever-like agitation and then introduces that he will narrate another marvel that occurred during the sacrifice.