Shloka 13
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
अमर्षण: सवा: प्रकृतीरभिभूय परं स्थित: । क्लेशान् मुमुक्षु: परजान् स वै पुरुष उच्यते,जो शत्रुओंके प्रति अमर्ष रख उन्हें पराजित करके विश्राम लेता है और अपनी प्रजाको शत्रुजनित क्लेशसे छुड़ानेकी इच्छा करता है, वही पुरुष कहलाता है
amarṣaṇaḥ sarvāḥ prakṛtīr abhibhūya paraṁ sthitaḥ | kleśān mumukṣuḥ parājān sa vai puruṣa ucyate ||
ശത്രുക്കളോടു അചഞ്ചലമായ അമർഷം ധരിച്ചു, എല്ലാ വിരോധശക്തികളെയും കീഴടക്കി പരമസ്ഥാനത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും, തന്റെ ജനങ്ങളെ ശത്രുജനിത ക്ലേശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘പുരുഷൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ‘true manhood’ in political-ethical terms: firmness against enemies, the capacity to subdue hostile forces, and a ruler’s intention to relieve his own people from enemy-caused suffering—an ideal of protective kingship (rājadharma), though voiced in a martial, uncompromising tone.
In the Sabha Parva context, Duryodhana is articulating a standard of strength and rulership: a leader should not tolerate enemy aggression, should defeat opponents, and should aim to secure the welfare of his subjects by removing the hardships imposed by adversaries.