Shloka 666
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अन्योन्यं समनुज्ञाप्य जग्मतुः स्वगृहान् प्रति । “राजन! आप सदा सावधान रहकर प्रजाजनोंके पालनमें लगे रहें। जैसे सब प्राणी मेघको, पक्षी महान् वृक्षको और सम्पूर्ण देवता इन्द्रको अपने जीवनका आधार मानकर उनका आश्रय लेते हैं, उसी प्रकार सभी बन्धु-बान्धव जीवन-निर्वाहके लिये आपका आश्रय लें।” श्रीकृष्ण और युधिष्ठिर आपसमें इस प्रकार बातें करके एक दूसरेकी आज्ञा ले अपने- अपने स्थानको चल दिये
anyonyam samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati | rājann! āp sadā sāvadhāna rahkar prajājanon-ke pālana-meṃ lage raheṃ | yathā sarva-prāṇino meghaṃ, pakṣiṇo mahān vṛkṣaṃ, sampūrṇā devatā indraṃ ca sva-jīvanasyādhāraṃ manyamānāḥ tam āśrayante, tathā sarve bandhu-bāndhavā jīvana-nirvāhāya tava āśrayaṃ gṛhṇīyuḥ | śrīkṛṣṇaś ca yudhiṣṭhiraś ca itthaṃ parasparaṃ saṃbhāṣya anyonyasyājñāṃ gṛhītvā sva-sva-sthānaṃ jagmatuḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പരസ്പരം അനുമതി വാങ്ങി അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു പോയി. (ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു) “രാജാവേ! എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ പ്രജാപാലനത്തിൽ നിരതനായിരിക്കണം. എല്ലാ ജീവികളും മേഘത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ, പക്ഷികൾ മഹാവൃക്ഷത്തെ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ജീവിതാധാരമായി കരുതി ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ—നിന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ജീവിക്കാനും സുരക്ഷയ്ക്കുമായി നിന്നെയേ ആശ്രയിക്കട്ടെ.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശ്രീകൃഷ്ണനും യുധിഷ്ഠിരനും പരസ്പരം വിട വാങ്ങി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is vigilant protection and sustenance of the subjects; the ruler should become a reliable refuge so that dependents—subjects and kin—can live securely, just as beings rely on rain, birds on a great tree, and the gods on Indra.
After a counsel-filled exchange, Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira formally take leave of each other and depart to their respective residences, marking a transition in the Sabha Parva episode.